Van leiderschapstrainer naar bruggenbouwer
Maartje van Spijker werkt al jaren met teams en leiders. Lange tijd deed ze dat binnen de zorgorganisatie Sensire als team- en leiderschapstrainer. Tegenwoordig werkt ze daarnaast als zelfstandig trainer en projectmanager, waarbij ze organisaties helpt om samenwerking en leiderschap te versterken. In dat werk kwam ze ook voor het eerst in aanraking met de Birkman Methode.
“Ik kende al instrumenten zoals DISC en MBTI,” vertelt ze. “Die zijn interessant, maar ik merkte ook dat mensen meer zijn dan een profiel. De ene dag laat je ander gedrag zien dan de andere. Toen ik met Birkman ging werken viel me vooral de nuance en grondigheid op.” Juist dat maakt het instrument volgens haar zo waardevol.
“Het onderscheid tussen gedrag en behoefte vind ik heel sterk. Wat je laat zien aan de buitenkant is niet altijd wat je eigenlijk nodig hebt van anderen. Dat inzicht kan echt dingen op hun plek laten vallen.”
Inzicht in jezelf én in anderen
Maartje ervoer dat ook persoonlijk. In haar eigen Birkman-profiel ontdekte ze bijvoorbeeld dat haar gedrag en behoeften op sommige punten behoorlijk uiteenlopen.
“Ik heb een hele hoge fysieke energie. Ik doe graag veel dingen tegelijk en schakel snel. Maar mijn behoefte aan rust is eigenlijk ook groot. Als anderen voortdurend veranderingen op me afvuren, raak ik juist mijn focus kwijt.”
Door dat inzicht kan ze haar werk anders organiseren. “Dan weet ik: ik moet mezelf soms even afsluiten om te kunnen concentreren. Daarna kan ik weer die brede blik hebben.”
Hetzelfde geldt voor samenwerking met anderen.
“In mijn relatie bijvoorbeeld heb ik een veel hogere behoefte aan sociale energie dan mijn partner. Door dat te begrijpen, ontstaat er meer wederzijds begrip. Je realiseert je: de wereld zoals ik die ervaar, is niet automatisch hoe iedereen hem ervaart.”
Leiderschap begint met zelfinzicht
Volgens Maartje is dat precies waar goed leiderschap begint. “Er is helaas nog steeds veel slecht leiderschap. En vaak begint dat bij gebrek aan zelfinzicht. Wat doe ik eigenlijk? Welk effect heeft dat op anderen? En wat zouden zij misschien nodig hebben?”
Birkman helpt leiders om dat scherper te zien. “Een voorbeeld: mijn score op ‘beloning’ is vrij laag. Ik ben geneigd om successen altijd als een groepsprestatie te zien. Dat werkt soms goed, maar niet iedereen vindt dat prettig. Sommige mensen hebben juist behoefte aan individuele erkenning.” Door die verschillen zichtbaar te maken, kunnen leiders hun stijl aanpassen. Je gaat bewuster kijken: wat heeft deze persoon nodig? En hoe kan ik mijn gedrag daarop afstemmen?
Een complexe omgeving: de academische wereld
Die inzichten blijken ook bijzonder waardevol in de academische wereld. Binnen een groot programma aan een technische universiteit werd Birkman ingezet om de samenwerking tussen PhD-kandidaten en hun supervisors te verbeteren.
De aanleiding was serieus. Rapporten van de onderwijsinspectie wezen op problemen zoals hoge werkdruk, gebrek aan psychologische veiligheid en een cultuur waarin problemen moeilijk bespreekbaar waren.
Daarom werd het programma Towards Greater Connection opgezet. Een belangrijk onderdeel daarvan is het zogeheten Triangle Tuning Program, gericht op de driehoek tussen een PhD-kandidaat en zijn of haar begeleiders.
“Die samenwerking is heel inhoudelijk,” legt Maartje uit. “Het gaat vooral over onderzoek, publicaties en deadlines. Maar bijna nooit over de vraag: hoe werken we eigenlijk samen?”
Een gezamenlijke taal
In het programma gebruiken deelnemers hun Birkman-profiel als startpunt voor dat gesprek. PhD-kandidaten en supervisors volgen eerst afzonderlijk workshops waarin ze hun profiel leren begrijpen. Daarna oefenen ze gesprekken met acteurs, gebaseerd op situaties uit hun eigen praktijk. Denk aan het geven van feedback, omgaan met verschillende verwachtingen of het bespreken van begeleiding.
“Wat we vaak zien, is dat Birkman een soort gemeenschappelijke taal creëert,” zegt Maartje. “In plaats van te zeggen: ‘jij doet dit verkeerd’, kun je zeggen: ‘ik merk dat mijn behoefte hier anders ligt’.” Dat maakt gesprekken een stuk veiliger. De drempel om iets te bespreken wordt lager, omdat je het bij jezelf houdt.
Van rol naar mens
Het effect daarvan kan verrassend groot zijn. “Een PhD-kandidaat zei na afloop: ‘Ik zie mijn supervisor nu als mens.’ Dat zegt eigenlijk alles.”
In hiërarchische omgevingen, zoals universiteiten of ziekenhuizen, kan de afstand tussen mensen groot zijn. De ene persoon beoordeelt de ander, en dat maakt open communicatie lastig. Door inzicht te krijgen in elkaars gedrag, behoeften en voorkeuren verandert die dynamiek. “Mensen realiseren zich dat gedrag niet goed of fout is,” zegt Maartje. “Het is gewoon verschillend. En dat inzicht zorgt voor meer begrip.”
Van inzicht naar betere samenwerking
Uiteindelijk draait het niet alleen om zelfkennis, maar om wat je ermee doet. Daarom is het programma zo opgezet dat deelnemers meerdere keren met hun profiel werken en het koppelen aan echte praktijksituaties. Zo wordt het geen rapport dat in een la verdwijnt, maar een instrument dat actief wordt gebruikt.
“Als je het goed inzet,” zegt Maartje, “kan het enorm helpen om samenwerking te verbeteren. Niet alleen omdat mensen zichzelf beter begrijpen, maar vooral omdat ze elkaar beter leren begrijpen.”
En precies daar ligt volgens haar de echte kracht van de Birkman Methode. “Het helpt mensen om voorbij rollen en functies te kijken. En weer te zien dat ze vooral… mensen zijn.”
